Postępowanie w razie powstania awarii przemysłowej

Z każdym rodzajem działalności ludzkiej jest związane ryzyko wystąpienia niepożądanych zdarzeń zagrażających zdrowiu i życiu człowieka oraz jego otoczeniu. Istotne jest więc stworzenie skutecznych metod przeciwdziałania i zapobiegania awariom, których skutki mogą generować niepożądane straty ludzkie i majątkowe. Przeciwdziałanie awariom, realizowane jest w Polsce wielopłaszczyznowo, w tym m.in. poprzez realizację postanowień obowiązujących w tym zakresie przepisów prawnych. Jednym z najważniejszych przepisów regulujących politykę zapobiegania poważnym awariom przemysłowym jest ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2001 r. nr 62, poz. 627 z późn. zm.), której art. 251 nakazuje opracowanie Programu Zapobiegania Poważnym Awariom, dla zakładów o zwiększonym ryzyku powstania awarii przemysłowej.

Rozlewnia Gazu Płynnego/Zakład w Ignacowie firmy ROL-BUD ADAM SZULC, będąc zakładem zaliczonym do zakładów o zwiększonym ryzyku powstania awarii, musi posiadać opracowany i uzgodniony z właściwymi władzami Program Zapobiegania Poważnym Awariom.

Określenie sposobów ograniczenia skutków awarii przemysłowej dla ludzi i środowiska w przypadku jej zaistnienia.
1. Postępowanie w razie zagrożeń związanych z awarią.

W przypadku awarii, która spowoduje emisję gazu do środowiska, należy spokojnie ocenić sytuację, zlokalizować i ustalić przyczynę emisji, wyłączyć urządzenia na swoim stanowisku pracy, powiadomić o sytuacji osoby zagrożone i przystąpić do likwidacji lub ograniczenia emisji pamiętając przede wszystkim o tym, aby nie dopuścić do zapłonu wypływającego gazu.

W zależności od miejsca powstania awarii należy podjąć następujące działania, aby w sposób skuteczny zlikwidować lub ograniczyć emisję:

1. W przypadku rozszczelnienia instalacji gazowej, pomp i sprężarki gazu:

wyłączyć pompy lub sprężarkę (zależnie od tego, które urządzenie jest używane i ma bezpośredni wpływ na ilość wydobywającej się substancji),
zamknąć zawór denny w autocysternie (zależnie od tego, czy cysterna jest napełniana/rozładowywana i ma bezpośredni wpływ na ilość wydobywającej się substancji),
rozważyć potrzebę odcięcia dopływu prądu poprzez włączenie głównego wyłącznika prądu.
zamknąć zawory odcinające instalacji gazowej znajdujące się jak najbliżej miejsca rozszczelnienia,
ograniczyć niekontrolowany wypływ gazu poprzez usunięcie przyczyny rozszczelnienia oraz skutków awarii, m.in. poprzez:

dokręcenie śrub na kołnierzach połączenia, wymianę uszczelki między kołnierzami lub między zaworem a rurociągiem, wymianę uszkodzonego zaworu nadmiarowego lub odcinającego.
zastosowanie innych uszczelnień uwzględniając własności fizyczne gazu np. zastosowanie uszczelnienia z mokrych szmat, spowoduje zamarznięcie miejsca wycieku.

2. W przypadku awarii urządzeń napełniających:

wyłączyć z pracy urządzenie napełniające
wyłączyć pompę/y gazu,
rozważyć potrzebę odcięcia dopływu prądu poprzez włączenie głównego wyłącznika prądu.
rozważyć potrzebę zamknięcia zaworów odcinających instalacji gazowej znajdujących się jak najbliżej miejsca rozszczelnienia,
ograniczyć niekontrolowany wypływ gazu poprzez usunięcie przyczyny rozszczelnienia oraz skutków awarii, m.in. poprzez:

poprawę położenia głowicy napełniającej, wymianę uszczelek i węża lub poprawę szczelności połączenia.

3. W przypadku powstania rozszczelnienia butli, należy ustalić czy jest to mały, czy duży wyciek i wówczas podjąć następujące działania:

w przypadku małego wycieku:

przy użyciu urządzenia do odsysania należy odessać fazę ciekłą gazu z butli,
uszkodzoną butlę zabezpieczyć i wycofać z użycia.

w przypadku dużego wycieku (gwałtowna emisja gazu z butli powodująca brak możliwości wykorzystania urządzeń do odsysania gazu z uszkodzonej butli):

wynieść uszkodzoną butlę na zewnątrz (teren otwarty i płaski), pamiętając przy tym, aby miejsce i kierunek wiejącego wiatru nie stwarzał dodatkowego zagrożenia,
w celu szybkiego opróżnienia butli można dodatkowo otworzyć zawór odcinający,
uszkodzoną butlę zabezpieczyć i wycofać z użycia.

W przypadku przepełnienia butli (powyżej masy brutto oznaczonej na butli) należy natychmiast odessać nadmiar fazy ciekłej.

Jeżeli zaistnieje wypadek drogowy na terenie rozlewni, w którym uczestniczy pojazd przewożący butle z gazem należy podjąć następujące środki:

a) wyłączyć zapłon w samochodzie i odłączyć źródło zasilania (akumulator),

b) uszkodzone butle oraz zagrożone – wynieść na bezpieczną odległość od pojazdu i źródeł ognia, zgodnie z kierunkiem wiatru,

c) z butli odkształconych, uszkodzonych wypuścić gaz (w miejscu bezpiecznym) przez otwarcie zaworu, strumień gazu kierując do góry lub przy użyciu urządzeń do odsysania.

4. W sytuacji rozszczelnienia cysterny samochodowej lub zbiorników magazynowych należy:

wyłączyć zapłon w samochodzie i odłączyć źródło zasilania (akumulator),
w sytuacji zagrożenia pożarowego dla cysterny należy ją ewakuować w bezpieczne miejsce,
rozważyć potrzebę odcięcia dopływu prądu poprzez włączenie głównego wyłącznika prądu.
ograniczyć niekontrolowany wypływ gazu,
wyciek gazu na połączeniach oraz włazach można zlikwidować dokręcając śruby lub wymieniając uszczelki. Jeżeli wyciek jest duży, to do czasu opróżnienia zbiornika z gazu, w celu wymiany uszczelki można połączenie kołnierzowe uszczelnić.
przepompować gaz z uszkodzonej cysterny lub zbiornika i następnie ją zabezpieczyć.

Do lokalizacji i likwidacji zagrożeń pożarowych oprócz działań opisanych wyżej, niezbędne jest dodatkowo uruchomienie sieci wodnej ppoż. (wykorzystanie np. instalacji zraszaczowej lub hydrantów) i/lub wykorzystanie podręcznego sprzętu gaśniczego będącego na wyposażeniu zakładu. Podczas likwidacji tych zagrożeń należy rozważać również potrzebę i możliwości ewakuacji zagrożonych urządzeń, instalacji, zbiorników, butli, cystern samochodowych, które mogą mieć wpływ na dalszy rozwój pożaru i wzrost zagrożenia. W przypadku braku możliwości ewakuowania zagrożonych cystern samochodowych oraz butli w napełnialni i magazynach butli pełnych należy wykorzystać instalację zraszaczową w celu ich schładzania i rozpraszania wyciekającego gazu.

Jeżeli ulatniający się gaz zasila pożar i nie może być odcięty, przed podjęciem decyzji o ugaszeniu ognia należy rozważyć, co jest bardziej niebezpieczne, pożar czy ulatniający się gaz, który przypadkowo zapalony może prowadzić do większych zagrożeń. Należy zawsze pamiętać, że pożar w pewnych granicach może być kontrolowany, zaś wybuch będący wynikiem zapłonu mieszaniny powietrza z wyciekającym gazem nie podlega żadnej kontroli i może być przyczyną dużo większych zniszczeń.

Każdorazowo po wystąpieniu awarii niezbędne jest:

dokonanie analizy przyczyny powstania zagrożenia i podjętych działań zapobiegawczych,
dokonanie oceny stanu technicznego urządzenia, elementu, który spowodował zagrożenie,
zabezpieczenie miejsca awarii zgodnie z zaleceniami straży pożarnej, kierownictwa zakładu lub innych instytucji uczestniczących w likwidacji zagrożenia.

Jeżeli usunięcie awarii będzie wykraczało poza możliwości zakładu należy niezwłocznie powiadomić jednostki odpowiedzialne za usuwanie tego typu zagrożeń, zgodnie z zasadami przedstawionymi poniżej.

1. Zasady alarmowania państwowej straży pożarnej, innych jednostek ratowniczych i służb miejskich.

1. Kto zauważy pożar, klęskę żywiołową lub inne miejscowe zagrożenie obowiązany jest niezwłocznie zawiadomić osoby znajdujące się w strefie zagrożenia oraz jednostkę ochrony przeciwpożarowej bądź Policję.

2. Pracownik, który pierwszy zauważy na terenie zakładu pożar lub inne miejscowe zagrożenie obowiązany jest niezwłocznie zawiadomić osoby znajdujące się w strefie zagrożenia, Kierownika zakładu lub osobę przez niego upoważnioną w przypadku jego nieobecności.

3. W razie wystąpienia awarii przemysłowej, Kierownik zakładu lub osoba przez niego upoważniona, wyznaczona, obowiązany jest:

natychmiast zawiadomić o tym fakcie właściwy organ Państwowej Straży Pożarnej oraz wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska (zał. nr 13),
niezwłocznie przekazać organom, o których mowa w pkt 3.2 pkt 3.a), informacji:

o okolicznościach awarii (np. co się stało, jakie występuje zagrożenie, czy jest zagrożenie dla życia ludzi lub środowiska),
o niebezpiecznych substancjach związanych z awarią,
umożliwiających dokonanie oceny skutków awarii dla ludzi i środowiska,
o podjętych działaniach ratunkowych, a także działaniach mających na celu ograniczenie skutków awarii i zapobieżenie jej powtórzeniu się,

stale aktualizować informacje, o których mowa w pkt 3.2 pkt3.b) PZA, odpowiednio do zmiany sytuacji.

4. Po wykręceniu numeru telefonu alarmowego, oprócz informacji określonych w pkt 3.2 pkt3.b) PZA należy podać:

a) nazwisko, imię osoby zgłaszającej zdarzenie oraz numer telefonu, z którego się dzwoni,

b) nazwę zakładu i dokładny adres miejsca zdarzenia.

Słuchawkę można odłożyć dopiero po potwierdzeniu przyjęcia zgłoszenia o pożarze
lub innym miejscowym zagrożeniu.

5. Portier lub pod jego nieobecność osoba wyznaczona przez kierującego działaniem ratowniczo-gaśniczym, telefonicznie lub jako goniec powiadamia ustnie właścicieli lub użytkowników sąsiednich obiektów (jeżeli zachodzi taka konieczność) o powstałym zagrożeniu.

1. Zasady postępowania personelu do czasu przybycia jednostek ochrony przeciwpożarowej, w szczególności dotyczące podjęcia niezbędnych działań zabezpieczających i ratowniczych.

1. Do czasu przybycia na teren zakładu pierwszej jednostki ochrony ppoż., akcję ratowniczo-gaśniczą na terenie zakładu organizuje i kieruje kierownik zakładu, a w czasie jego nieobecności:

napełniacz butli:

podczas krótkotrwałej nieobecności w pracy kierownika,

osoba przez niego upoważniona – podczas urlopu, choroby, delegacji itp.,
portier (do momentu przyjazdu do zakładu kierownika, napełniacza butli lub osoby przez niego upoważnionej):

po zakończeniu pracy do czasu rozpoczęcia pracy przez pracowników zakładu,
w sobotę, niedzielę i dni świąteczne.

2. Pracownicy zakładu wykonują zadania określone w pkt 5.3. PZA.

3.4. Zasady współdziałania z kierującym działaniami ratowniczymi.

1. Portier lub inna wyznaczona osoba, oczekuje przed bramą wjazdową na przyjazd pierwszej jednostki ochrony ppoż., wprowadza ją na teren zakładu i doprowadza dowódcę tej jednostki do kierującego działaniami ratowniczo-gaśniczymi.

2. Kierownik zakładu lub inna osoba upoważniona do kierowania działaniami ratowniczo-gaśniczymi ( napełniacz butli, portier), zapoznaje uprawnionego dowódcę z jednostki ochrony ppoż. z aktualną sytuacją na terenie zakładu, a w szczególności:

a) składa informację o występującym zagrożeniu i podjętych decyzjach do czasu przybycia pierwszej jednostki,

b) wskazuje miejsca o szczególnym zagrożeniu na terenie zakładu,

c) informuje o miejscach składowania i ilości zgromadzonych substancji niebezpiecznych pożarowo,

d) wskazuje miejsca ujęć wody do celów gaśniczych oraz rozmieszczenia wyłączników energii elektrycznej,

e) zapoznaje z układem dróg komunikacyjnych na terenie zakładu.

3. Po przejęciu dowodzenia przez uprawnionego dowódcę z jednostki ochrony ppoż., pracownicy zakładu udzielają wszelkiej możliwej pomocy kierującemu działaniami.

4. Po zlokalizowaniu awarii powstałej na terenie zakładu kierownik zakładu przejmuje protokolarnie miejsce zdarzenia od kierującego działaniami ratowniczo-gaśniczymi i zapewnia jego zabezpieczenie, zgodnie z ustaleniami zawartymi w protokole.

Rozlewnia Gazu Płynnego/Zakład w Ignacowie firmy ROL-BUD ADAM SZULC, będąc zakładem zaliczonym do zakładów o zwiększonym ryzyku powstania awarii, musi posiadać opracowany i uzgodniony z właściwymi władzami Program Zapobiegania Poważnym Awariom.

Określenie sposobów ograniczenia skutków awarii przemysłowej dla ludzi i środowiska w przypadku jej zaistnienia.

Postępowanie w razie zagrożeń związanych z awarią.

W zależności od miejsca powstania awarii należy podjąć następujące działania, aby w sposób skuteczny zlikwidować lub ograniczyć emisję:

1. W przypadku rozszczelnienia instalacji gazowej, pomp i sprężarki gazu:

wyłączyć pompy lub sprężarkę (zależnie od tego, które urządzenie jest używane i ma bezpośredni wpływ na ilość wydobywającej się substancji),

zamknąć zawór denny w autocysternie (zależnie od tego, czy cysterna jest napełniana/rozładowywana i ma bezpośredni wpływ na ilość wydobywającej się substancji),

rozważyć potrzebę odcięcia dopływu prądu poprzez włączenie głównego wyłącznika prądu.

zamknąć zawory odcinające instalacji gazowej znajdujące się jak najbliżej miejsca rozszczelnienia,

ograniczyć niekontrolowany wypływ gazu poprzez usunięcie przyczyny rozszczelnienia oraz skutków awarii, m.in. poprzez:

dokręcenie śrub na kołnierzach połączenia, wymianę uszczelki między kołnierzami lub między zaworem a rurociągiem, wymianę uszkodzonego zaworu nadmiarowego lub odcinającego.

zastosowanie innych uszczelnień uwzględniając własności fizyczne gazu np. zastosowanie uszczelnienia z mokrych szmat, spowoduje zamarznięcie miejsca wycieku.

2. W przypadku awarii urządzeń napełniających:

wyłączyć z pracy urządzenie napełniające

wyłączyć pompę/y gazu,

rozważyć potrzebę odcięcia dopływu prądu poprzez włączenie głównego wyłącznika prądu.

rozważyć potrzebę zamknięcia zaworów odcinających instalacji gazowej znajdujących się jak najbliżej miejsca rozszczelnienia,

ograniczyć niekontrolowany wypływ gazu poprzez usunięcie przyczyny rozszczelnienia oraz skutków awarii, m.in. poprzez:

poprawę położenia głowicy napełniającej, wymianę uszczelek i węża lub poprawę szczelności połączenia.

3. W przypadku powstania rozszczelnienia butli, należy ustalić czy jest to mały, czy duży wyciek i wówczas podjąć następujące działania:

w przypadku małego wycieku:

przy użyciu urządzenia do odsysania należy odessać fazę ciekłą gazu z butli,

uszkodzoną butlę zabezpieczyć i wycofać z użycia.

w przypadku dużego wycieku (gwałtowna emisja gazu z butli powodująca brak możliwości wykorzystania urządzeń do odsysania gazu z uszkodzonej butli):

wynieść uszkodzoną butlę na zewnątrz (teren otwarty i płaski), pamiętając przy tym, aby miejsce i kierunek wiejącego wiatru nie stwarzał dodatkowego zagrożenia,

w celu szybkiego opróżnienia butli można dodatkowo otworzyć zawór odcinający,

uszkodzoną butlę zabezpieczyć i wycofać z użycia.

W przypadku przepełnienia butli (powyżej masy brutto oznaczonej na butli) należy natychmiast odessać nadmiar fazy ciekłej.

Jeżeli zaistnieje wypadek drogowy na terenie rozlewni, w którym uczestniczy pojazd przewożący butle z gazem należy podjąć następujące środki:

a) wyłączyć zapłon w samochodzie i odłączyć źródło zasilania (akumulator),

b) uszkodzone butle oraz zagrożone – wynieść na bezpieczną odległość od pojazdu i źródeł ognia, zgodnie z kierunkiem wiatru,

c) z butli odkształconych, uszkodzonych wypuścić gaz (w miejscu bezpiecznym) przez otwarcie zaworu, strumień gazu kierując do góry lub przy użyciu urządzeń do odsysania.

4. W sytuacji rozszczelnienia cysterny samochodowej lub zbiorników magazynowych należy:

wyłączyć zapłon w samochodzie i odłączyć źródło zasilania (akumulator),

w sytuacji zagrożenia pożarowego dla cysterny należy ją ewakuować w bezpieczne miejsce,

rozważyć potrzebę odcięcia dopływu prądu poprzez włączenie głównego wyłącznika prądu.

ograniczyć niekontrolowany wypływ gazu,

wyciek gazu na połączeniach oraz włazach można zlikwidować dokręcając śruby lub wymieniając uszczelki. Jeżeli wyciek jest duży, to do czasu opróżnienia zbiornika z gazu, w celu wymiany uszczelki można połączenie kołnierzowe uszczelnić.

przepompować gaz z uszkodzonej cysterny lub zbiornika i następnie ją zabezpieczyć.

Każdorazowo po wystąpieniu awarii niezbędne jest:

dokonanie analizy przyczyny powstania zagrożenia i podjętych działań zapobiegawczych,

dokonanie oceny stanu technicznego urządzenia, elementu, który spowodował zagrożenie,

zabezpieczenie miejsca awarii zgodnie z zaleceniami straży pożarnej, kierownictwa zakładu lub innych instytucji uczestniczących w likwidacji zagrożenia.

Jeżeli usunięcie awarii będzie wykraczało poza możliwości zakładu należy niezwłocznie powiadomić jednostki odpowiedzialne za usuwanie tego typu zagrożeń, zgodnie z zasadami przedstawionymi poniżej.

Zasady alarmowania państwowej straży pożarnej, innych jednostek ratowniczych i służb miejskich.

1. Kto zauważy pożar, klęskę żywiołową lub inne miejscowe zagrożenie obowiązany jest niezwłocznie zawiadomić osoby znajdujące się w strefie zagrożenia oraz jednostkę ochrony przeciwpożarowej bądź Policję.

2. Pracownik, który pierwszy zauważy na terenie zakładu pożar lub inne miejscowe zagrożenie obowiązany jest niezwłocznie zawiadomić osoby znajdujące się w strefie zagrożenia, Kierownika zakładu lub osobę przez niego upoważnioną w przypadku jego nieobecności.

3. W razie wystąpienia awarii przemysłowej, Kierownik zakładu lub osoba przez niego upoważniona, wyznaczona, obowiązany jest:

natychmiast zawiadomić o tym fakcie właściwy organ Państwowej Straży Pożarnej oraz wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska (zał. nr 13),

niezwłocznie przekazać organom, o których mowa w pkt 3.2 pkt 3.a), informacji:

o okolicznościach awarii (np. co się stało, jakie występuje zagrożenie, czy jest zagrożenie dla życia ludzi lub środowiska),

o niebezpiecznych substancjach związanych z awarią,

umożliwiających dokonanie oceny skutków awarii dla ludzi i środowiska,

o podjętych działaniach ratunkowych, a także działaniach mających na celu ograniczenie skutków awarii i zapobieżenie jej powtórzeniu się,

stale aktualizować informacje, o których mowa w pkt 3.2 pkt3.b) PZA, odpowiednio do zmiany sytuacji.

4. Po wykręceniu numeru telefonu alarmowego, oprócz informacji określonych w pkt 3.2 pkt3.b) PZA należy podać:

a) nazwisko, imię osoby zgłaszającej zdarzenie oraz numer telefonu, z którego się dzwoni,

b) nazwę zakładu i dokładny adres miejsca zdarzenia.

Słuchawkę można odłożyć dopiero po potwierdzeniu przyjęcia zgłoszenia o pożarze lub innym miejscowym zagrożeniu.

5. Portier lub pod jego nieobecność osoba wyznaczona przez kierującego działaniem ratowniczo-gaśniczym, telefonicznie lub jako goniec powiadamia ustnie właścicieli lub użytkowników sąsiednich obiektów (jeżeli zachodzi taka konieczność) o powstałym zagrożeniu.

Zasady postępowania personelu do czasu przybycia jednostek ochrony przeciwpożarowej, w szczególności dotyczące podjęcia niezbędnych działań zabezpieczających i ratowniczych.

1. Do czasu przybycia na teren zakładu pierwszej jednostki ochrony ppoż., akcję ratowniczo-gaśniczą na terenie zakładu organizuje i kieruje kierownik zakładu, a w czasie jego nieobecności:

napełniacz butli:

podczas krótkotrwałej nieobecności w pracy kierownika,

osoba przez niego upoważniona – podczas urlopu, choroby, delegacji itp.,

portier (do momentu przyjazdu do zakładu kierownika, napełniacza butli lub osoby przez niego upoważnionej):

po zakończeniu pracy do czasu rozpoczęcia pracy przez pracowników zakładu,

w sobotę, niedzielę i dni świąteczne.

2. Pracownicy zakładu wykonują zadania określone w pkt 5.3. PZA.

3.4. Zasady współdziałania z kierującym działaniami ratowniczymi.

1. Portier lub inna wyznaczona osoba, oczekuje przed bramą wjazdową na przyjazd pierwszej jednostki ochrony ppoż., wprowadza ją na teren zakładu i doprowadza dowódcę tej jednostki do kierującego działaniami ratowniczo-gaśniczymi.

2. Kierownik zakładu lub inna osoba upoważniona do kierowania działaniami ratowniczo-gaśniczymi ( napełniacz butli, portier), zapoznaje uprawnionego dowódcę z jednostki ochrony ppoż. z aktualną sytuacją na terenie zakładu, a w szczególności:

a) składa informację o występującym zagrożeniu i podjętych decyzjach do czasu przybycia pierwszej jednostki,

b) wskazuje miejsca o szczególnym zagrożeniu na terenie zakładu,

c) informuje o miejscach składowania i ilości zgromadzonych substancji niebezpiecznych pożarowo,

d) wskazuje miejsca ujęć wody do celów gaśniczych oraz rozmieszczenia wyłączników energii elektrycznej,

e) zapoznaje z układem dróg komunikacyjnych na terenie zakładu.

3. Po przejęciu dowodzenia przez uprawnionego dowódcę z jednostki ochrony ppoż., pracownicy zakładu udzielają wszelkiej możliwej pomocy kierującemu działaniami.

4. Po zlokalizowaniu awarii powstałej na terenie zakładu kierownik zakładu przejmuje protokolarnie miejsce zdarzenia od kierującego działaniami ratowniczo-gaśniczymi i zapewnia jego zabezpieczenie, zgodnie z ustaleniami zawartymi w protokole.

Słuchawkę można odłożyć dopiero po potwierdzeniu przyjęcia zgłoszenia o pożarze
lub innym miejscowym zagrożeniu.